Modern kozmolojinin en büyük iki açık sorusu uzun süredir yan yana duruyor ama birbirleriyle pek konuşmuyordu: Karanlık madde ve karanlık enerji. İlki, galaksilerin ve büyük yapıların bir arada durmasını sağlayan, ancak doğrudan gözlenemeyen gizemli bir madde bileşeni. İkincisi ise evrenin genişlemesini giderek hızlandıran, kökenini anlamlandıramadığımız bir enerji yoğunluğu.
Son yıllarda DESI gibi büyük teleskop projelerinin ürettiği veriler, karanlık enerjinin Einstein'ın kozmolojik sabitinin öngördüğü gibi değişmez olmadığına işaret ediyor. Enerji yoğunluğu zamanla dalgalanıyor görünüyor — bu, standart kozmoloji modelini ciddi biçimde sarsabilecek bir bulgudur.
İşte tam bu noktada bazı teorik fizikçiler alışılmadık bir öneride bulunuyor: Belki de bu iki gizemli bileşen, ortak bir yapının iki farklı yüzüdür. Bu yapı, boyutlarımıza sızmayan ekstra bir uzaysal boyutla — yani 'karanlık boyutla' — tanımlanabilir.
Fikrin özü şu: Yüksek boyutlu uzay-zaman teorilerinde, bazı parçacıklar ya da alanlar ek boyutlarda hareket edebilir ve bize üç boyutlu dünyamızdan yalnızca dolaylı etkileri üzerinden görünür olabilir. Eğer karanlık madde parçacıkları bu ekstra boyutu bir tür 'yaşam alanı' olarak kullanıyorsa, bu boyutun geometrisi ve evrimi aynı zamanda karanlık enerji benzeri bir baskı yaratıyor olabilir.
Bu yaklaşım, her iki gizemi ayrı ayrı yamama çabası yerine tek bir çerçevede ele alma imkânı sunuyor. Dahası, modelin belirli gözlemsel izler bırakması bekleniyor: Madde dağılımının güç spektrumu, kozmik mikrodalga arka plan radyasyonunun belirli özellikleri ve kütleçekimsel mercekleme verileri bu teoriye has sapmalar gösterebilir.
Yakın gelecekte devreye girecek olan Euclid uzay teleskobu ve Vera Rubin Gözlemevi gibi tesisler, evrenin büyük ölçekli yapısını ve karanlık enerjinin evrimini son derece yüksek hassasiyetle haritalayacak. Bu veriler, karanlık boyut senaryosu da dahil olmak üzere standart modelin ötesine geçen pek çok hipotezi sınavdan geçirebilecek.
Elbette bu fikir şimdilik matematiksel bir olasılık olarak duruyor. Ama evrenin iki büyük bilinmezinin tek bir anahtarla açılabileceği ihtimali, fizik camiasının dikkatini çekmeye devam edecek gibi görünüyor.