Sinek kuşu güvesi (Macroglossum stellatarum), adını andırdığı kuş gibi çiçeklerin önünde havada asılı kalarak hortumunu uzatıp nektar toplayan büyüleyici bir böcek türüdür. Yeni bir araştırma ise bu küçük canlının beslenme davranışında şaşırtıcı bir düzen keşfetti: güveler, hortumlarını uzatırken baskın gözlerinin bulunduğu tarafı tutarlı biçimde tercih ediyor.
Bilim insanları, bu eğilimin rastlantısal olmadığını ortaya koydu. Tıpkı insanların büyük çoğunluğunun sağ elini kullanması gibi, bireysel güveler de ya sağa ya da sola yönelik bir tercih geliştiriyor ve bu tercih zamanla değişmiyor. Üstelik söz konusu yönelim, baskın göz ile hortum uzatma yönünün birbiriyle örtüşmesi şeklinde tezahür ediyor.
Peki bu koordinasyonun nedeni ne olabilir? Araştırmacılara göre yanıt, nöral verimlilik kavramında yatıyor. Göz ve hortum aynı tarafta çalıştığında, beyin görsel bilgiyi işleyen bölge ile motor kontrolü yöneten bölge arasında karmaşık bir çapraz iletişime gerek kalmıyor. Bu sayede sinir sistemi daha az enerji harcayarak daha hızlı tepki verebiliyor.
Güveler için bu oldukça kritik bir avantaj. Çiçeğin önünde kanat çırparak hovering yaparken vücudun dengesini korumak, rüzgara karşı durmak ve aynı anda ince bir hortumu çiçeğin içine doğru yönlendirmek ciddi bir bilişsel yük oluşturuyor. Göz-hortum uyumunun aynı tarafa yerleşmesi, bu yükü hafifletiyor.
Bulgular aynı zamanda omurgasız hayvanlarda beyin lateralizasyonu yani sağ ve sol beyin hemisferlerinin farklı görevler üstlenmesi konusundaki bilgimizi genişletiyor. Uzun süre yalnızca omurgalılara özgü olduğu düşünülen bu asimetri, artık böcekler gibi çok daha küçük sinir sistemlerine sahip canlılarda da belgeleniyor.
Bu araştırma, evrimsel süreçlerin sinir sistemi verimliliğini artırmak için ne denli ince mekanizmalar geliştirebildiğini bir kez daha gözler önüne seriyor. Küçük bir güvenin beslenme alışkanlığındaki bu düzen, nörobilim açısından son derece ilham verici bir örnek olmaya devam edecek.