Nerede yaşadığınız, nasıl uyuduğunuzu etkileyebilir mi? Yapay zeka destekli yeni bir araştırmaya göre cevap büyük olasılıkla evet. Sokak düzeyindeki fotoğrafları makine öğrenmesiyle analiz eden bilim insanları, görsel açıdan 'kapalı' ve sarmalanmış hissiyatı uyandıran mahallelerde yaşayan kişilerin daha uzun süre uyuduğunu ve uykusuzluk belirtilerini daha az yaşadığını tespit etti.
Araştırmada 'görsel kapalılık' kavramı öne çıkıyor. Bu kavram; sokakların her iki yanında sıralanan ağaçlar, birbiriyle uyumlu bina cepheleri ve insanı adeta kucaklayan bir mekânsal düzeni tanımlıyor. Yapay zeka algoritmaları, binlerce sokak görüntüsünü tarayarak bu özellikleri puanladı ve katılımcıların uyku verileriyle karşılaştırdı.
Sonuçlar dikkat çekici: Görsel olarak daha kapalı ve korunaklı sokaklarda ikamet edenler, hem daha uzun hem de daha kesintisiz bir uyku uyuduklarını bildirdi. Araştırmacılar bu ilişkiyi büyük ölçüde güvenlik hissine ve mahallenin canlı algısına bağlıyor. İnsanlar, çevrelerini güvenli ve hareketli olarak algıladıklarında zihinleri daha rahat kapanabiliyor ve bu durum uykuya dalma sürecini kolaylaştırıyor olabilir.
Çalışmanın bir diğer önemli boyutu ise yöntemi. Yapay zekanın sokak görüntülerini bu denli ince ayrıntılarla değerlendirebilmesi, büyük şehirlerdeki kentsel çevre ile halk sağlığı ilişkisini geniş ölçekte incelemenin önünü açıyor. Daha önce bu tür analizler için kapsamlı saha çalışmaları gerekirken, artık dijital görüntüler üzerinden hızlı ve ölçeklenebilir değerlendirmeler yapılabiliyor.
Elbette çalışmanın bazı sınırlılıkları mevcut. Gözlemsel nitelikte olan araştırma, nedensellik ilişkisi kurmaktan ziyade bir korelasyon ortaya koyuyor. Yani sarmalanmış sokakların doğrudan uyku kalitesini artırdığını kesin olarak söylemek henüz mümkün değil; ancak bu ilişkiyi açıklayabilecek makul mekanizmalar bulunuyor. Gürültü seviyeleri, hava kalitesi ve sosyal bağ gibi değişkenlerin de bu ilişkiye katkıda bulunabileceği göz önünde bulundurulmalı.
Yine de bulgular, şehir planlamacıları için önemli bir mesaj taşıyor: Daha iyi uyku için mutlaka bir ilaç ya da terapi gerekmeyebilir; bazen doğru tasarlanmış bir sokak bile yeterli olabilir.