Kuantum fiziğinin belki de en şaşırtıcı olgularından biri olan kuantum dolanıklığı, uzun süredir bilim insanlarının hem büyülendiği hem de sorguladığı bir kavram olmuştur. Artık Oxford Üniversitesi'nden araştırmacılar, bu fenomenin dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcısında dahi gözlemlenebileceğini kanıtladı.
CERN bünyesindeki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda (LHC) gerçekleştirilen deneyler kapsamında fizikçiler, yüksek enerjili proton çarpışmalarından doğan son derece ağır ve son derece kısa ömürlü parçacıkların kuantum dolanıklığı sergilediğini tespit etti. Bu parçacıklar, doğada nadiren karşılaşılan koşullar altında yalnızca çok kısa bir süre var olabiliyor; dolayısıyla onların davranışını bu düzeyde gözlemleyebilmek başlı başına önemli bir teknik başarı.
Peki kuantum dolanıklığı ne anlama geliyor? İki parçacık dolanık hâle geldiğinde, biri üzerinde yapılan bir ölçüm, diğerinin durumunu —aralarında ne kadar mesafe olursa olsun— anında etkiliyor. Bu durum, Einstein'ın klasik fizik anlayışıyla çeliştiği için onu rahatsız etmiş; bu nedenle fenomeni alay yollu biçimde 'ürkütücü uzaktan etki' olarak tanımlamıştı. Ancak onlarca yıllık deneysel çalışmalar, kuantum dolanıklığının gerçek ve ölçülebilir bir olgu olduğunu defalarca ortaya koymuştur.
Bu yeni çalışmanın önemi, dolanıklığın artık yalnızca fotonlar ya da soğutulmuş atomlar gibi 'hafif' sistemlerle değil, yüksek enerjili parçacık fiziğinin karmaşık ortamında ortaya çıkan masif parçacıklarla da gözlemlenebilir olduğunun teyit edilmesinden kaynaklanıyor. Bu durum, kuantum mekaniğinin temel ilkelerinin çok daha geniş bir fiziksel yelpazeye uygulanabildiğine işaret ediyor.
Araştırmanın sonuçları Physical Review Letters'da yayımlandı. Bilim dünyası, bu bulgunun kuantum hesaplama ve kuantum iletişim gibi teknolojik alanlara ileride nasıl yansıyabileceğini merakla tartışmaya devam ediyor.