Atlantik Meridyonel Devrilme Sirkülasyonu (AMOC), tropikal bölgelerden kuzeye doğru ısı taşıyan dev bir okyanus konveyör bandı gibi çalışır. Avrupa'nın ılıman iklimi büyük ölçüde bu sisteme borçludur. Ancak yeni bir araştırma, AMOC'un standart iklim tahminlerinin yakalayamadığı çok daha karmaşık bir dinamiğe sahip olduğunu gösteriyor.
Çalışmada araştırmacılar, 14 CMIP6 iklim modelinden elde edilen verileri analiz etmek için Volterra integral çerçevesi adı verilen matematiksel bir yaklaşım kullandı. Bu yöntem, sistemin yalnızca anlık durumuna değil, geçmişteki değişimlerin birikimine de duyarlıdır. Analizler, AMOC değişkenliğinin 'uzun süreli bellek' özelliği taşıdığını, yani bugünkü durumun onlarca yıl öncesindeki olaylardan etkilendiğini ortaya koydu.
Hurst üsteli adı verilen istatistiksel gösterge, 14 modelin 12'sinde 0.5'in üzerinde çıktı; ortalama değer 0.781 olarak hesaplandı. Bu bulgu, termohalin ayarlanma sürecinin yaklaşık 33 yıllık bir zaman ölçeğinde işlediğine işaret ediyor. Kısaca: okyanus, geçmişteki ısınma ve tuzluluk değişimlerini uzun süre 'hatırlıyor'.
Araştırmanın en çarpıcı sonucu ise 'kuyruk riski' konusunda ortaya çıktı. Standart iklim modelleri nadir ama şiddetli AMOC sapmalarının olasılığını düşük gösterirken, Volterra çerçevesi bu olayların önemli ölçüde daha fazla gerçekleşebileceğini öngörüyor. Araştırmacıların 'tavlanmış-dondurulmuş ayrışım' olarak adlandırdığı yöntemle hesaplanan kuyruk riski çarpanı, en kötü senaryoda 2.1 ile 3.2 arasında değişiyor.
Öngörü başarısı açısından değerlendirildiğinde, Volterra modeli en iyi otoregresif alternatife kıyasla tahmin hatasını yüzde 16.8 oranında azaltıyor. Bu fark, 200 farklı rastgele karşılaştırma testi ile de doğrulandı.
Sonuçlar, iklim politikaları açısından önemli bir mesaj içeriyor: AMOC'a bağlı riskleri değerlendirirken yalnızca ortalama eğilimlere değil, sistemin tarihsel hafızasından kaynaklanan uç olasılıklara da odaklanmak gerekiyor. Aksi hâlde gerçek tehlikenin boyutu sistematik olarak küçümsenebilir.