Yapay zeka, hava tahmini ve iklim modellemesi alanında hızla güç kazanıyor. Ancak bu teknolojik ilerleme, küresel ölçekte adil bir şekilde dağılmıyor. Yayımlanan yeni bir çalışma, mevcut yapay zeka geliştirme sürecinin Küresel Kuzey ile Küresel Güney arasındaki iklim bilgisi uçurumunu derinleştirme riski taşıdığını ortaya koyuyor.
Araştırmaya göre en gelişmiş iklim yapay zeka modelleri, başta ABD ve Avrupa olmak üzere Küresel Kuzey'deki kurumlar tarafından geliştiriliyor. Bu durum, sürecin her aşamasında eşitsizlik üretiyor. Modellerin eğitildiği veriler, Küresel Güney'deki bölgeleri yeterince temsil etmiyor. Modellerin ne kadar iyi çalıştığını ölçen doğrulama süreçleri de yine bu bölgelerin koşullarını göz ardı ediyor. Sonuç olarak üretilen iklim bilgisi, iklim krizinden en çok etkilenecek ülkeler için en az güvenilir hale geliyor.
Bu yapısal sorun rastlantısal değil; mevcut teknoloji geliştirme pratiklerinin doğal bir yansıması. Büyük dil modelleri ve iklim yapay zekası sistemleri, veri altyapısı, finansman ve kurumsal kapasite açısından zaten avantajlı olan ülkelerde şekilleniyor. Küresel Güney ülkeleri ise bu sürecin hem girdisinde hem çıktısında görünmez kalıyor.
Araştırmacılar bu tabloya karşı üç somut öneri geliştiriyor. İlki, iklim verilerine adil ve açık erişimi güvence altına alacak bir İklim Dijital Kamu Altyapısı'nın kurulması. İkincisi, yapay zeka modellerini değerlendirirken yalnızca teknik doğruluk oranlarına değil, insan refahı ve toplumsal etkiye odaklanan ölçüt sistemlerinin benimsenmesi. Üçüncüsü ise bilginin tek merkezden dağıtılması yerine farklı bölgelerin aktif katılımıyla ortak üretilmesi, yani bilgi üretiminin demokratikleştirilmesi.
Çalışma, yapay zekanın iklim bilimine katkısını reddetmiyor; aksine bu katkının nasıl şekilleneceğinin önemine vurgu yapıyor. Teknolojik ilerleme, mevcut eşitsizlikleri yeniden üretecek bir araç olmak yerine, kırılgan bölgelerin iklim direncini güçlendirecek bir fırsata dönüşebilir. Bunun için ise tasarım aşamasından itibaren kapsayıcılığın önceliklendirilmesi gerekiyor.