Özgür irade ve içten gelen motivasyon, yalnızca felsefi değil artık nörobilimsel bir araştırma konusu. Yeni bir çalışmada bilim insanları, küçük ama güçlü bir model organizma olan meyve sineğinin beynini mercek altına alarak otonom davranışın sinirsel kökenlerine dair çarpıcı bulgular elde etti.
Araştırmada Drosophila melanogaster'ın tüm beyni eş zamanlı olarak görüntülendi. Elde edilen veriler, sineklerin spontane keşif kararlarını yansıtan sinirsel örüntülerin, hareketin kendisinden yaklaşık 10 saniye önce beyinde şekillenmeye başladığını gösterdi. Bu süre, basit bir refleks gecikmesinin çok ötesinde; dolayısıyla söz konusu sinyal, gerçek anlamda bir 'niyet' temsilini işaret ediyor olabilir.
Ekip bu nöral verileri, sinekle aynı biyomekanik özelliklere sahip bir dijital ikizle harmanlayarak benzersiz bir test ortamı kurdu. Yapay ajan, dış dünyadan herhangi bir ödül sinyali almadan yalnızca iç motivasyon mekanizmalarıyla öğrendi. Merak odaklı, rastlantısallığı artırmaya yönelik ve yetkinlik geliştirmeye dayalı olmak üzere toplam 20 farklı algoritma karşılaştırıldı.
Sistemin kalbinde hiyerarşik bir politika yapısı yer alıyor: Üst seviye politika, önceden tanımlanmış düşük seviyeli motor hareketleri arasından seçim yapıyor. Bu mimari, davranış bilimcilerin 'davranışsal heceler' olarak adlandırdığı teorik çerçeveyle dikkat çekici biçimde örtüşüyor; yani karmaşık davranışlar, tıpkı dildeki heceler gibi daha küçük ve tekrar eden motor birimlerin birleşiminden oluşuyor.
En çarpıcı sonuç ise şu: En iyi performans gösteren yapay ajanlar, gerçek sineklerin davranış örüntülerini ve beyin içi sinirsel temsilleri sayısal düzeyde yeniden üretilebilir biçimde taklit edebildi. Bu, iç motivasyonun biyolojik gerçekliğe en yakın hesaplamalı modellerinden birinin başarıyla test edildiği anlamına geliyor.
Çalışma, otonom yapay zeka sistemlerinin tasarımında biyolojik ilhamın ne denli güçlü bir rehber olabileceğini bir kez daha gözler önüne sererken; özerklik, irade ve motivasyon gibi kavramların sinirsel temellerini anlamaya yönelik araştırmalara da önemli bir katkı sunuyor.