Avrupa Araştırma Konseyi (ERC), reddedilen araştırma burs başvurularının yeniden yapılabilmesi için bekleme süresini bir yıl daha artırmayı önerdi. Bu öneriye karşı bilim insanları, açık mektupla sert tepki gösterdi. Bilim camiası, bu kuralın bilimsel mükemmellikle çeliştiğini ve araştırmacıların kariyer gelişimini olumsuz etkileyeceğini savunuyor. Önerilen değişiklik, özellikle genç araştırmacıları zor durumda bırakabilir ve Avrupa'nın bilimsel rekabet gücünü zayıflatabilir.

İtalya'nın güneyindeki Campi Flegrei kalderası, bir milyondan fazla insanı tehdit eden aktif volkanik sistemlerden biri. 2005'ten bu yana hızlanan yer deformasyonu ve deprem aktivitesi gösteren bu dev kaldera, bilim insanlarının dikkatini çekiyor. Yeni araştırma, sistemin 2030-2034 yılları arasında kritik bir dönüşüm geçirebileceğini ortaya koyuyor. Matematiksel modeller, yerin 2030'lu yılların başında 4 metreye kadar yükselebileceğini gösteriyor. Bu değişimin arkasında, derinlerdeki magmatik uçucu madde girişinin bulunduğu düşünülüyor. Araştırmacılar, bu gelişimin bir patlama, bradysismik zirve ya da başka bir rejim değişikliğiyle sonuçlanıp sonuçlanmayacağını yakından takip ediyor.

Fizikçiler, geleneksel nano-üretim yöntemlerinin aksine tamamen optik bir teknikle elektron girdabı oluşturmayı başardı. Bu yenilikçi yöntem, ışıktan yapılmış bir ızgara kullanarak elektronları kırınıma uğratıyor ve böylece kuantumlanmış orbital açısal momentum taşıyan elektron girdapları üretiyor. Araştırmacılar, uyarılmış Compton saçılması yoluyla serbest elektronlar ve fotonlar arasında orbital açısal momentum transferi gerçekleştirerek bu başarıya ulaştı. Yöntem sadece elektronlarla sınırlı kalmayıp, farklı kütlelerdeki yüklü parçacıklar, nötr atomlar ve moleküller için de kullanılabiliyor. Bu buluş, serbest elektron lazerlerinde ve ultrafast elektron mikroskopisinde yeni uygulama alanları açabilir.

Fizikçiler, orbital açısal momentum (OAM) teknolojisini kullanan optik haberleşme sistemlerinde çığır açan bir keşif yaptı. Atmosferdeki türbülans gibi dinamik saçılma ortamlarında bile güvenilir veri iletimi sağlayan 'korelasyon değişmezliği' kavramını geliştirdiler. Bu yöntem, birbirine dik polarize hologramların yoğunluk çapraz korelasyonunu hesaplayarak, dinamik saçılma etkilerini iptal ediyor. Geleneksel yöntemler değişken ortamlarda başarısız olurken, yeni teknik kalibrasyon gerektirmeden çalışıyor. Araştırma, yüksek kapasiteli optik haberleşme sistemlerinin gerçek dünya koşullarında kullanılabilirliğini artırarak, gelecekteki haberleşme teknolojilerinde önemli ilerlemeler sağlayabilir.

13 Eylül 2025'te Filipinler'in Camarines Norte eyaletinde eşzamanlı olarak beş hortum meydana geldi ve bölgede ciddi hasara yol açtı. Bilim insanları, bu olağanüstü hava olayının tropik doğu dalgası ile bağlantılı atmosferik koşulların bir araya gelmesiyle oluştuğunu belirledi. En güçlüsü EF3 seviyesindeki Magang hortumu 2 kilometre uzunluğunda bir hasar izi bıraktı. Araştırmacılar, güneydoğudan gelen sıcak nemli hava akımı ve güçlü rüzgar kayması kombinasyonunun süperhücre fırtınaları için ideal ortamı yarattığını tespit etti. Bu tür çoklu hortum olayları son derece nadir görülür ve atmosfer bilimcileri için değerli veriler sağlar.

Fizikçiler, orbital açısal momentum kullanan yeni bir kuantum holografi yöntemi geliştirdi. Çok modlu Bessel-Gaussian ışınlarına dayanan bu teknik, geleneksel yöntemlere kıyasla çok daha fazla bilgi depolayabilme kapasitesi sunuyor. Sistem, dolanık foton çiftlerini kullanarak hologramları oluşturuyor ve çözümleyebiliyor. Bu yaklaşım, tek modlu orbital açısal momentum kodlama yöntemlerinin aksine, ek mod serbestlik dereceleri ekleyerek çoklama boyutunu ve kodlama kapasitesini önemli ölçüde artırıyor. Araştırma, kuantum bilgi işleme ve güvenli veri depolama alanlarında yeni olanaklar açabilir. Spontan parametrik aşağı dönüşüm süreci kullanılarak üretilen dolanık fotonlar, bu sistemin temelini oluşturuyor.

Cebelitarık'ta yaşayan makak maymunları, turistlerin verdiği tatlı ve tuzlu atıştırmalıkların neden olduğu mide sorunlarına karşı toprak yutarak kendilerini tedavi etmeyi öğrenmişler. Cambridge Üniversitesi araştırmacılarının Scientific Reports dergisinde yayınlanan çalışması, Avrupa'nın tek doğal maymun popülasyonunun bu davranışını ilk kez bilimsel olarak belgeledi. Geofiaji adı verilen bu toprak yeme davranışı, maymunların insan yiyeceklerine adaptasyonunun şaşırtıcı bir örneği olarak değerlendiriliyor.

Astronomlar, yıldızlarına yakın konumda bulunan süper-Dünya gezegenlerinin neden belirli orbital düzenlemeler sergilediğini açıklayan yeni bir mekanizma keşfetti. Araştırma, dış bölgelerde bulunan soğuk Jüpiter tipi dev gezegenlerin orbital kararsızlıklar yaşayarak iç gezegen sistemlerini etkileyebileceğini ortaya koyuyor. Bu süreçte, dev gezegenlerin yüksek eksantrik yörüngelerle iç sisteme yaklaşması, başlangıçta düzenli orbital rezonanslar içinde bulunan küçük gezegenlerin bu düzenini bozabiliyor. Bulgular, çoklu gezegen sistemlerindeki karmaşık etkileşimleri anlamamıza yeni bir perspektif getiriyor ve gezegen sistemlerinin evrimsel süreçlerinde dış dev gezegenlerin beklenenden daha aktif rol oynadığını gösteriyor.

Türk bilim camiası için önemli gelişme: Matematikçiler, yüksek boyutlu uzaylarda biharmonik Brézis-Nirenberg probleminin enerji davranışını inceleyerek kritik geçiş noktalarındaki patlama fenomenlerini karakterize etmeyi başardı. Bu çalışma, 8 ve daha yüksek boyutlarda karmaşık diferansiyel denklem sistemlerinin davranışını anlamamıza yardımcı oluyor. Araştırmacılar, küçük pertürbasyonların sistem enerjisi üzerindeki etkilerini hassas matematiksel analiz yöntemleriyle belirleyerek, enerji fonksiyonlarının asimptotik davranışını tam olarak tanımladılar. Bu bulgular, özellikle malzeme bilimi ve fizik uygulamalarında karşılaşılan biharmonik operatörlerin davranışını anlamamız açısından kritik öneme sahip.

Kurumsal AI sistemlerinde çoklu ajan koordinasyonu, kritik iş süreçlerinde hem güvenlik hem de yasal uyum gereksinimlerini karşılamak zorunda. Mevcut koordinasyon yöntemleri genellikle kısıtlamaları ikinci planda tutarak sadece performansı optimize etmeye odaklanıyor. Yeni geliştirilen CAMCO sistemi, çoklu ajanların kararlarını kısıtlı optimizasyon problemi olarak modelleyerek bu soruna çözüm sunuyor. Sistem, politika uyumlu eylemleri garanti altına alan projeksiyon motoru, risk ağırlıklı fayda şekillendirme ve sınırlı yakınsama garantili müzakere protokolü içeriyor. Bu yaklaşım, eğitim sırasında değil, sistem çalışırken devreye girerek mevcut ajan mimarileriyle uyumlu çalışabiliyor.

Matematikçiler, çember ve yarı doğru parçalarından oluşan karmaşık graf yapıları üzerinde kuantum mekaniğinin temel denklemi olan Schrödinger denkleminin nasıl davrandığını araştırdı. Bu çalışma, özellikle dalga fonksiyonlarının süreksizlik gösterebildiği delta-prime tipi etkileşimlere odaklanıyor. Araştırmacılar, dnoidal profilli Jacobi eliptik fonksiyonları kullanarak duran dalga çözümlerinin varlığını ve orbital kararlılığını matematiksel olarak kanıtladı. Çalışma, kuantum fiziği ve matematiksel fizik alanlarında graf üzerindeki nonlineer sistemlerin anlaşılmasına önemli katkı sağlıyor.