Oxford Üniversitesi araştırmacısı Carissa Véliz, günlük hayatımızın vazgeçilmez parçası olan dijital cihazların asıl işlevinin ne olduğunu sorguluyor. Yastıklar rahatlık için, makaslar keskin olmak için tasarlanırken, akıllı telefonlar, tabletler ve diğer dijital araçların temel amacının kullanıcıları izlemek olduğunu savunuyor. Bu cihazlar görünürde iletişim, eğlence veya üretkenlik için tasarlanmış gibi görünse de, aslında kişisel verileri toplama ve davranış analizi yapma konusunda son derece etkili birer gözetim aracı olarak işlev görüyor. Modern teknolojinin bu gizli yüzü, mahremiyet ve kişisel özgürlük konularında önemli sorular ortaya çıkarıyor.

Malezya, ülkenin 'pirinç kasası' olarak bilinen kuzey bölgelerinde yaşanan şiddetli kuraklık nedeniyle bulut tohumlaması operasyonlarına başlıyor. Kuraklık, temel besin maddesi olan pirinç ekimini geciktirirken gıda arzı endişelerini de artırıyor. Bulut tohumlaması, atmosferdeki bulutlara kimyasal maddeler enjekte edilerek yağmur oluşumunun tetiklenmesi prensibiyle çalışan bir hava değişikliği tekniği. Bu yöntem, dünya genelinde artan iklim değişikliği etkilerinin tarım sektörü üzerindeki baskısını hafifletmek için başvurulan teknolojik çözümlerden biri olarak öne çıkıyor. Malezya'nın bu hamle, iklim krizi karşısında ülkelerin gıda güvenliğini korumak için aldığı proaktif önlemlerden birini temsil ediyor.

Araştırmacılar, güvenlik açısından kritik sistemlerin kontrolü için yeni bir Model Öngörülü Kontrol (MPC) yaklaşımı geliştirdi. Maximal Controlled Invariant-MPC (MCI-MPC) adı verilen bu yöntem, Kontrol Engel Fonksiyonlarını (CBF) terminal kısıt olarak kullanarak hem güvenliği garanti ediyor hem de sistemin performansını artırıyor. Geleneksel yöntemlerde güvenlik kısıtları genellikle aşırı muhafazakâr olur, bu da sistem performansını düşürür. Yeni yaklaşım, öngörü ufkunun artmasıyla birlikte fizibiliteyi ve erişilebilir kümeleri iyileştiriyor. Nonholonomik sistemler üzerinde yapılan simülasyonlarda, çözümsüz nokta sayısının 1,7 ila 2,7 kat azaldığı gözlemlendi.

Açık deniz rüzgar enerjisi santrallerinin elektrik şebekelerine entegrasyonunda yaşanan istikrar sorunları, yeni bir yapay zeka destekli kontrol sistemiyle çözülebilir hale geldi. Araştırmacılar, rüzgar hızındaki öngörülemeyen değişimleri matematiksel olarak modelleyerek, enerji dağıtım sistemlerinin otomatik olarak kendilerini ayarlayabildiği adaptif bir kontrol mekanizması geliştirdi. Bu sistem, geleneksel sabit parametreli kontrol yöntemlerinin aksine, değişken rüzgar koşullarına gerçek zamanlı olarak uyum sağlayabiliyor. Stokastik optimizasyon teknikleri kullanan yeni yaklaşım, elektrik şebekesinin voltaj güvenliğini garanti ederken, enerji verimliliğini de maksimize ediyor.

Araştırmacılar, dinamik sistemlerin güvenliğini doğrulamak için yenilikçi bir yaklaşım geliştirdi. Geleneksel yöntemler, zaman adımlarında biriken hatalar nedeniyle uzun vadeli güvenlik tahminlerinde başarısız oluyordu. Yeni kernel embedding çerçevesi, güvenlik sertifikasyonunu bir sınıflandırma problemi olarak ele alarak bu sorunu çözüyor. Özellikle otonom sistemler ve robotik uygulamalarda kritik olan bu yöntem, Markov olmayan dinamiklere sahip sistemler için de güvenlik garantisi verebiliyor. Araştırma, mevcut barrier sertifikaları ve robust Markov modelleri gibi yaklaşımları özel durumlar olarak içeriyor ve onların sınırlarını aşmayı başarıyor.

Lityum-iyon bataryalarda sıcaklık kontrolü hayati öneme sahip. Aşırı ısınma yangın ve patlama riskine yol açarken, yetersiz ısınma performansı düşürür. Araştırmacılar, batarya yönetim sistemleri için yeni bir yapay zeka modeli olan KAN-Therm'i geliştirdi. Bu model, Kolmogorov-Arnold ağlarını kullanarak batarya çekirdek sıcaklığını hızlı ve doğru şekilde tahmin ediyor. Geleneksel fizik tabanlı modeller yüksek hesaplama gücü gerektirirken, klasik sinir ağları çok fazla bellek tüketiyor. KAN-Therm ise hem düşük bellek kullanımı hem de hızlı işlem yapabilme özelliğiyle öne çıkıyor. Model, öğrenebilir doğrusal olmayan aktivasyon fonksiyonları sayesinde karmaşık ısıl davranışları daha az kaynak kullanarak modelleyebiliyor.

Araştırmacılar, dinamikleri bilinmeyen robotik sistemlerin hareketli engellerin bulunduğu ortamlarda güvenli navigasyon yapabilmesi için yeni bir kontrol yöntemi geliştirdi. Bu yaklaşım, geleneksel yöntemlerin aksine sistem öğrenme veya belirsizlik tahmini gerektirmiyor. Sanal bir sistem üzerinde güvenli referans yörünge oluşturuluyor ve gerçek sistem bu referansı takip ederek hem güvenliğini koruyor hem de belirlenen sürede hedefe ulaşıyor. Yöntem, model tanımlama veya önceden hesaplama yapmadan gerçek zamanlı güvenlik garantisi sunuyor. Bu gelişme, otonom araçlar ve robotik sistemler için önemli uygulamalara sahip.

Araştırmacılar, bağlı ve otonom araçların çevresel farkındalığını artırmak için hibrit zonotop tabanlı yeni bir algoritma geliştirdi. Sistem, farklı sensörlerden gelen tutarsız ölçümleri birleştirerek daha güvenilir çevre algısı sağlıyor. Özellikle araçlar veya altyapı tarafından gizlenen yayalar için kritik güvenlik riskleri azaltılabiliyor. Yöntem, sensör gürültüsü ve yanlış pozitiflerin neden olduğu belirsizlikleri hesaba katarak, her sensör setine güven metriği atıyor. Bu teknoloji, araç-her şey iletişimi sayesinde bağlı yol kullanıcıları arasında algı verisi paylaşımını optimize ediyor.

Araştırmacılar, otonom araçlar ve robotik sistemler için güvenliği ön planda tutan yeni bir kontrol algoritması geliştirdi. 'Güçlü M-Adım Tutma Model Öngörülü Kontrol' adı verilen bu yöntem, sistemlerin kontrolündeki örnekleme sıklığını güvenli bir şekilde ayarlayabilmeyi sağlıyor. Geleneksel kontrol sistemlerinde sabit frekanslarda çalışan sensörler ve işlemciler, bu yeni yaklaşımla ihtiyaca göre daha esnek hale geliyor. Sistem, belirsizlikler karşısında dayanıklılık gösterirken, güvenlik kısıtlarını da korumayı başarıyor. Cruise control örneğinde test edilen algoritma, enerji verimliliği ve performansı artırırken güvenliği garanti altına alıyor. Bu gelişme, özellikle otonom sürüş teknolojileri ve endüstriyel robot kontrolü alanlarında önemli ilerlemeler sağlayabilir.

Oregon State Üniversitesi'nden araştırmacılar, üst seviye STEM derslerinde öğretmenlerin notlandırma yükünü azaltmak için LaTA adlı yenilikçi bir sistem geliştirdi. Bu açık kaynak sistem, öğrenci verilerini üçüncü taraf sunuculara göndermeden tamamen yerel donanımda çalışıyor ve böylece veri gizliliği standartlarını koruyor. LaTeX formatında hazırlanan mühendislik ve fizik ödevlerini otomatik olarak değerlendiren sistem, öğretmen referans çözümüyle karşılaştırma yaparak puanlama gerçekleştiriyor. 2026 kış döneminde Makine Mühendisliği yöntemler dersinde test edilen sistem, haftalık ödevlerin notlandırılmasında kullanıldı. Bu gelişme, yüksek öğretimde yapay zeka kullanımında veri güvenliği ve akademik değerlendirme arasında denge kurma konusunda önemli bir adım sayılıyor.

Kuantum kriptografinin güvenliği için kritik öneme sahip tek foton kaynakları, yeni bir uyarma tekniği sayesinde daha güvenli hale getiriliyor. Araştırmacılar, foton mikro-boşluklara yerleştirilmiş kuantum noktalarında SUPER adı verilen özel bir uyarma yönteminin, geleneksel rezonant uyarma yöntemine göre foton sayı tutarlılığını önemli ölçüde azalttığını keşfetti. Bu gelişme, kuantum iletişim sistemlerinin güvenliğini artırmak için büyük bir adım teşkil ediyor. SUPER yönteminin başarısının ardında, lazer kaynaklı Stark kayması etkisi yatıyor ve bu etki kuantum noktasını uyarma sırasında boşluktan etkili bir şekilde ayırıyor.